|
'... Sisyphos' son Glaukos was killed by [his] horses at the time
Akastos organized funeral games to honour his father' Epilogue 28 CRAZY HORSES IN GREEK MYTHS: A PREVIEW OF "MAD COWS?"
This statement may seem incredible but it is justified. The Greek tragedians included elements of ancient myths in their plays, and, although they were not breeders or veterinary experts, at least two Greek poets, Aeschylos and Euripides, as well as the historians Apollodorus and Diodorus, dealt with 'crazy horses' in some detail and arrived at identical conclusions. It comes as no surprise that all of them, like contemporary Hellenes, accepted as an inviolable moral principle of Nature that the human hubris of feeding meat to her-bivorous animals must lead inevitably to tragedy and disaster.
In another version of the same myth, the mares were made crazy by the goddess Aphrodite, who had been enraged by Glaukos's treatment of his animals. Glaukos, it seems, had never permitted his mares to breed with stallions for fear that they would lose their speed! Whether the cause of the horses' madness was the flesh on which they had been fed or frustrated maternalism, in either case it was man's hubris in the face of the gods and nature. Interestingly enough, Glaukos was later worshipped by the Corinthians under the name of Taraxippos [horse terrorizer, see Chapter 17]. In fact, every contestant at the Isthmian horse races would sacrifice to Glaukos, prior to the games, in order to appease him. ['There is a taraxippos at the Isthmus, the son of Sisyphus Glaukos' , Paus.6.20.19] A similar myth to that of Glaukos's Boeotian mares was recorded by Euri-pides in Alkestis which refers to the eighth athlon of Herakles. This renowned Greek hero was ordered by Eurystheus to bring to him the horses of Diomedes, son of the Olympian god Ares and king of Thrace. Diomedes had four mares, which were wild and, fittingly, bore masculine names, Podargos, Lampon, Xanthos and Deinos. The mares were not fed hay but were given human flesh. Each time a xenos [foreigner] arrived in Thrace, Diomedes would kill him and cut his body in pieces, throwing them to the four horses. The meat turned the mares so savage that the king was forced to keep them tethered with iron chains and post armed guards around the stable. Herakles, having discovered the enormity of the task, extended an invitation
to any brave enough to meet the challenge. Several Greek heroes responded,
among them young Abderos from Lokris, purport-ed son of Poseidon. The
men sailed to Thrace via the isle of Thasos and, in a lightning strike
Herakles killed Diomedes' guards, took the man-eating mares back to his
ship, and asked Abderos to guard them. Diomedes, as soon as he saw the
guards dead and his mares gone, ordered his army to pursue Herakles. Leaving
the horses in the safe hands of Abderos, Herakles rushed back to face
Diomedes and, aided by his brave companions, killed him with his club. In another version of the myth, at once more interesting and plausible,
Herakles reached Thrace on foot and alone. His plan to secure the mares
was simple: he wrestled Diomedes, defeated him, and threw him to the mares
who devoured him [Fig. 28.1]. As soon as the animals had eaten the cruel
king they became docile, thus making it easy for Herakles to lead them
back to the city of Mycenae. King Eurystheus was so happy with the gentle
mares that he offered them to the goddess Hera. Surprisingly, the sworn
enemy of Herakles accepted the gift from Eurys-theus, and set the horses
free. These mares, according to Diodoros [4.15.3], foaled many horses
with later generations spreading throughout Greece down to the time of
the Macedonians, their numbers supplying Alexander the Great's cavalry: Thus, thanks to Diodoros, we know the origin of the Macedonian horses:
the man-eating mares of king Diomedes of Thrace. After being tamed by
Herakles they were taken to Peloponnese, set free by Hera, and roamed
back to the north reaching Thessaly and Macedonia. At the same time, we
should be grateful to Aeschylos and Euripides for demonstrating that,
when the laws of nature are violated by Man, the gods respond to such
hubris by rendering the animals crazy. God may forgive always, man may
be forgiving from time to time, but Nature reacts harshly to every blasphemy
committed by humans.
The scene depicts the eighth athlon of the renowned Greek hero Herakles, namely, to bring back to king Eyrystheus the 'wild' mares of the Thracian king Diomedes. The date of the painting precedes that of the literary data of the Greek tragedians. The image seen on this vase is unique, and perhaps the only one which depicts the bravery of Herakles and the savage nature of the 'crazy' horses with such intensity. The hero is seen here catching a stallion[!] by placing his right arm around the ani-mal's neck, while raising his club as if he were threatening it. The remnants of a man [Diomedes, or Abderos?] are seen suspended at the horse's mouth indicating its man-eating disposition. The stallion is shown raising his front legs as if he were ready to break into a fast gallop. [Greek Mythilogy, Ekdotike Athenon 1986, vol. 4, page 49, fig. 26]
|
'...ΓΛΑΥΚΟΣ Ο ΣΙΣΥΦΟΥ. ΓΕΝΕΣΘΑΙ ΔΕ ΑΥ-ΤΩΙ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΗΝ..ΥΠΟ ΤΩΝ ΙΠΠΩΝ, ΟΤΕ ΑΚΑΣΤΟΣ ΤΑ ΑΘΛΑ ΕΘΗΚΕΝ ΕΠΙ ΤΩΙ ΠΑΤΡΙ..' [Παυσανίας 6.20.19] Επίλογος 28 ΤΡΕΛΛΟΙ ΙΠΠΟΙ ΑΡΧΑΙΩΝ ΜΥΘΩΝ: Η ΠΡΟΑΓΓΕΛΙΑ ΤΡΕΛΛΩΝ ΑΓΕΛΑΔΩΝ;
Η διαπίστωση φαίνεται απίστευτη, δεν εί-ναι όμως απίθανη. Βέβαια οι Ελληνες τρα-γικοί που αποτύπωσαν στα έργα τους ά-πειρα 'μυθικά' στοιχεία του παρελθόντος δεν ήταν ζωοτρόφοι ούτε καταγίνονταν με τρελλές αγελάδες. Ομως τουλάχιστον δυο τραγικοί μας, οι Αισχύλος κι' Ευριπίδης αλ-λά και ιστορικοί (Απολλόδωρος και Διόδω- ρος) ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με τα 'τρελλά' άλογα και κατέληξαν σε ολόιδια συμπερά-σματα. Μάλιστα δεν είναι έκπληξη το ότι και οι δύο τραγικοί--ίσως και όλοι οι σύγ-χρονοι τους Ελληνες--σεβάστηκαν με δέος μια απαράβατη ηθική αρχή που ισχύει πάντα στη Φύση. Συγκεκριμένα, το ότι η κάκιστη ύβρις του τρέφειν φυτοφάγα όντα με σάρκες, οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον όλεθρο και στην καταστροφή.
Σύμφωνα με άλλη εκδοχή του μύθου, τις φοράδες του Γλαύκου τις τρέλλάνε η ίδια η Αφροδίτη που θύμωσε μαζί του. Η εκδίκη- ση της οφείλονταν στο ότι ο Γλαύκος δεν άφηνε τις φοράδες του να σμίξουν με επι-βήτορες φοβούμενος πως θάχαναν την τα-χύτητα τους! Πάντως, είτε τα ζώα τρελλά-θηκαν απο έλλειψη κρέατος είτε αγάπης, γεγονός είναι πως αμφότερες οι 'ελλείψεις' προκλήθηκαν απο άνθρωπο βλάσφημο προς το θεό και τη φύση. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Γλαύκος λατρεύονταν στην Κόρινθο ως Ταράξιππος [Αντίκας ΘΓ, Ανδρες, Γυ- ναίκες, Ιπποι και Ημίονοι στα Ολύμπια, Κάκτος 2001]. Οντως κάθε αθλητής στα Ιππικά των Ισθμίων θυσίαζε στον Γλαύκο-Ταράξιππο πριν απο κάθε αγώνα για να έχει την εύνοια του [Παυσανίας 6.20.19'... ΕΣΤΙ ΔΕ ΚΑΙ ΕΝ ΙΣΘΜΩΙ ΤΑΡΑΞΙΠΠΟΣ, ΓΛΑΥΚΟΣ Ο ΣΙΣΥΦΟΥ' Παρόμοιος 'μύθος' με κείνο των φοράδων του Γλαύκου σώθηκε απο τον Ευρυπίδη στην 'Αλκηστη' κι αφορά στον 8ο άθλο του Ηρακλή. Ο ήρωας πήρε την εντολή του Ευρυσθέα να του φέρει τα άλογα του Θρά-κα βασιλιά Διομήδη, γιού του θεού Αρη. Ο βασιλιάς είχε τέσσερις φοράδες που εκτός που ήταν άγριες, είχαν παράξενα αρσενικά ονόματα (Ποδάργος, Λάμπων, Ξάνθος και Δεινός). Δεν έτρωγαν σανό σαν τ'άλλα άλογα αλλά τρέφονταν με σάρκες αν-θρώπων. Οταν έφτανε κάποιος ξένος στη Θράκη, ο Διομήδης τον σκότωνε κι' έρ-ριχνε τα κομμάτια του στις τέσσερις φο-ράδες.Το κρέας τις είχε εξαγριώσει τόσο πολύ, που ο βασιλιάς υποχρεώθηκε να τις δένει με αλυσίδες και να βάζει αρματωμέ-νη φρουρά στο στάβλο για τη φύλαξη τους Ο Ηρακλής τάμαθε αυτά κι' ετοιμάστηκε φορτώνοντας ένα καράβι γεμάτο ήρωες,
αφού κάλεσε όποιον ήθελε να πάει μαζί του. Ανταποκρίθηκαν πολλοί ήρωες,
μετα-ξύ τους κι' ο Λοκρός Αβδηρος, γιος του Ποσειδώνα κατά τον Πίνδαρο.
Επλευσαν στη Θράκη μέσω Θάσου και σε μια σύντο-μη μάχη ο Ηρακλής σκότωσε
τη φρουρά του Διομήδη, οδήγησε τις ανθρωποφάγες φοράδες στο καράβι του
και έβαλε τον Α-βδηρο να τις φυλάει. Στο μεταξύ ο Διομή-δης που είδε τη
φρουρά σφαγμένη και τ' άλογα φευγάτα έστειλε στρατό να κατα-διώξει τον
Ηρακλή. Ο ήρωας άφησε τα άλογα στη φύλαξη του Αβδηρου, γύρισε να πολεμήσει
το Διομήδη και, βοηθούμε-νος απ' τους εταίρους του, τον σκότωσε με το
ρόπαλο του. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή του μύθου που είναι πιό ενδιαφέρουσα αν όχι πιο αξιόλο-γη, ο Ηρακλής έφτασε μοναχός στη Θράκη δια ξηράς. Το σχέδιο του να πάρει τις φο-ράδες ήταν απλό. Πάλαιψε νικηφόρα με το Διομήδη και τον έρριξε στ' άλογα που τον κατασπάραξαν [Εικ. 28.1]. Μόλις όμως έφαγαν το βασιλιά ημέρωσαν, κι' έτσι ο Ηρακλής τα οδήγησε απ' τη Θράκη στις Μυκήνες χωρίς κόπο. Ο Ευρυσθέας χάρη-κε τόσο που απόκτησε τις ήμερες φοράδες ώστε τις αφιέρωσε στη θεά Ηρα. Περιέρ-γως η θεά, αν και γνωστή για την έχθρα της στον Ηρακλή, δέχθηκε την προσφορά του βασιλιά κι' άφησε τα ζώα ελεύθερα. Εκείνες οι φοράδες κατά το Διόδωρο [4.15. 3] έγιναν οι πρόγονοι πολλών αλόγων της Ελλάδος, με απογόνους που έφτασαν ως τα χρόνια του Μ. Αλεξάνδρου και του ιππι-κού του: 'ΕΥΡΥΣΘΕΥΣ Δ' ΑΧΘΕΙΣΩΝ ΠΡΟΣ ΑΥΤΟΝ ΤΩΝ ΙΠΠΩΝ ΤΑΥΤΑΣ ΙΕΡΑΣ ΕΠΟΙΗ-ΣΕΝ ΗΡΑΣ, ΩΝ ΤΗΝ ΕΠΙΓΟΝΗΝ ΣΥΝΕΒΗ ΔΙΑΜΕΙΝΑΙ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΤΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ' Χάρη στο Διόδωρο μάθαμε τελικά την κα-ταγωγή των Μακεδονικών αλόγων που μάλλον είναι οι 'ανθρωποφάγες' φοράδες του Θράκα Διομήδη. Μετά την εξημέρωση τους χάρη στον Ηρακλή έφτασαν στην Πε-λοπόννησο, αφέθηκαν ελεύθερες απο την Ηρα και τριγύρισαν στο βορρά ως τη Θεσ-σαλία και Μακεδονία.Ακόμα, χρωστάμε ευ-γνωμοσύνη στους Αισχύλο κι' Ευρυπίδη, που μας εξήγησαν πως όποτε οι θεϊκοί νό-μοι της φύσης παραβιάζονται απ' τον άν-θρωπο, οι θεοί εκδικούνται τρελλαίνοντας τα ζώα. Οι θεοί συγχωρούν πάντα, οι άνθρωποι ίσως κάπου-κάπου, αλλά η Φύ-ση δεν συγχωρεί ποτέ την ανθρώπινη ύβρι Υπάρχει ένα σκληρό δίδαγμα προς μάθη- ση απ' τους τραγικούς μας ποιητές. Στις μέρες μας ο άνθρωπος ξαναγύρισε στην κατανάλωση ίππειου κρέατος--εξαιτίας του φόβου της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας. Αλογα και πόνευ εξάγονται--ή χειρότερα κλέβονται--για να καταλήξουν στο πιάτο του 'μοντέρνου' καταναλωτή. Ετσι ακριβώς μεταχειρίζονταν τ' άλογα ο άνθρωπος πριν κάπου 40.000 χρόνια, κυνηγώντας τα για το κρέας τους. Επειτα ήρθαν οι Μεσοπο-τάμιοι, Ασσύριοι, Χιττίτες κι' Αιγύπτιοι, που μετέτρεψαν το άλογο σε πολεμική μηχανή. Τελικά ήρθαν οι Ελληνες που έδωσαν φτε- ρά στον Πήγασο,έβαλαν την Αθηνά να του περάσει χαλινό και μετέτρεψαν ίππους και ημίονους σε Ολυμπικούς αθλητές για δε- κατρείς αιώνες. Πολλούς αιώνες ύστερα, ο 'χόμο ερέκτους Ευρωπαίους' έχει κάνει ένα γιγάντιο βήμα προς τα πίσω, εκφυλι-ζόμενος σε ιπποφάγο εξαιτίας της ίδιας του της βλασφημίας. Οι Ελληνες και οι Πορτογάλλοι (οι μόνοι που δεν τρώνε ίπ-πειο κρέας) θεωρούν την ιππποφαγία σαν απάνθρωπη κι'απολίτιστη πράξη.Δεν μπο-ρώ παρά να συμφωνήσω.
Η σκηνή εικονίζει τον όγδοο άθλο του διά- σημου έλληνα ήρωα Ηρακλή, δηλ. την επι- στροφή στον Ευρυσθέα των 'άγριων' αλό- γων του Θράκα βασιλιά Διομήδη.Η χρονο- λογία της εικόνας είναι πιό παλιά απ' αυτή των φιλολογικών πηγών μας--των τραγι-κών. Η εικόνα αυτού του αγγείου είναι μο- ναδική, ίσως η μόνη που αποδίδει με τόση ένταση τη ρώμη του Ηρακλή και μαζί τη 'δαιμονικότητα' των αλόγων. Ο ήρωας εδώ συγκρατεί ένα επιβήτορα[!] αρπάζοντας το λαιμό του με το δεξί χέρι και υψώνοντας το ρόπαλο απειλητικά με το αριστερό. Υπο- λείμματα κάποιου άνδρα [Διομήδη? Αβδη- ρου?] φαίνονται να εξέχουν απ' το στόμα του ζώου, φανερώνοντας τα σαρκοβόρα του ένστικτα. Ο επιβήτορας έχει σηκώσει τα μπροστινά πόδια, σα να έτοιμάζεται να καλπάσει μακριά για να σωθεί. [Ελληνική Μυθολογία, Εκδοτική Αθηνών, 1986, τόμ. 4, σελ. 49, εικ. 26]
|