ΜΠΕΡΝΑΡ ΣΩ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΟΟ
ΤΟ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
Ταυτόχρονη ύπαρξη των θεσμών του Πρωθυπουργού και του Προέδρου της Δημοκρατίας δεν λύνει τα προβλήματα
Από όσα έχουν ειπωθεί μέχρι τώρα,
έγιναν φανερά τα προβλήματα που δημιουργεί και συσσωρεύει στον τόπο μας το
υπάρχον συγκεντρωτικό κοινοβουλευτικό καθεστώς. Δεν είναι σκόπιμο να
απαριθμήσουμε κι εδώ τα προβλήματα που παρουσιάζει η συγκέντρωση των
εξουσιών στον εκάστοτε κομματικό αρχηγό, ιδιαίτερα όταν αυτός είναι και ο
Πρωθυπουργός. Επιγραμματικά μόνο θα πρέπει να υπενθυμίσουμε πως ο
Πρωθυπουργός, μαζί με την ομάδα και τα συμφέροντα που τον περιβάλλουν και
τον στηρίζουν, ελέγχει μια πλειοψηφούσα Κοινοβουλευτική Ομάδα διορισμένων
από τον ίδιο, καθοδηγούμενων και απρόσωπων βουλευτών. Επομένως, μέσω αυτής
της καθοδηγούμενης Κοινοβουλευτικής Ομάδας αποφασίζει κυριολεκτικά ο ίδιος
για λογαριασμό της λαϊκής αντιπροσωπείας και οι όποιες αποφάσεις της
αντιπροσωπείας του λαού είναι στην ουσία δικές του αποφάσεις.
Το κακό όμως δεν σταματά με την καθυπόταξη της νομοθετικής εξουσίας στην
εκτελεστική. Αφ' ενός μέσω της δυνατότητας ψήφισης των νόμων που επιθυμεί ή
εγκρίνει μόνον ο Πρωθυπουργός και αφ' ετέρου μέσω του διορισμού της ηγεσίας
της Δικαιοσύνης από την κυβέρνηση, όπως ορίζει το «δημοκρατικό» μας
Σύνταγμα, ο Πρωθυπουργός ελέγχει και τη Δικαιοσύνη. Δηλαδή, έχουμε
καθυπόταξη και της δικαστικής εξουσίας στην εκτελεστική.
Όταν υπάρχει μια οργανωμένη κομματική πλειοψηφία στη Βουλή, η οποία τυπικά
παρέχει την εμπιστοσύνη της στην κυβέρνηση και η οποία πλειοψηφία συνήθως
σχηματοποιείται από εκλογικούς νόμους, που μετατρέπουν τη λαϊκή μειοψηφία σε
«πλειοψηφία», δεν μπορούμε φυσικά να μιλάμε και για εμπιστοσύνη και του
ίδιου του λαού προς την κυβέρνηση. Αφού έτσι έχουν τα πράγματα, προς τι όλη
η διαδικασία, οι εξαγορές συνειδήσεων, η κυριαρχία του τρόμου και το φίμωμα
της ελεύθερης έκφρασης; Δεν θα ήταν προτιμότερο να εκλέγει ο λαός κατευθείαν
τον ηγέτη της χώρας; Δεν θα ήταν μήπως πιο δημοκρατικό; Επαναλαμβάνεται πως
είναι αδιανόητο και παράλογο, με το υπάρχον πολιτικό σύστημα και τα διάφορα
εκλογικά τεχνάσματα, να επιβάλει μια ολιγαρχική μειοψηφία τις απόψεις της
πάνω στη συντριπτική πλειοψηφία του λαού μας.
Από την άλλη, στο ισχύον πολιτικό μας σύστημα ο θεσμός του Προέδρου της
Δημοκρατίας, που στην ουσία είναι απομεινάρι του «κληρονομικώ δικαιώματι»
μονάρχη, ιδιαίτερα σήμερα έτσι όπως είναι, χωρίς καμία ουσιαστική
αρμοδιότητα, δεν έχει λόγο ύπαρξης. Δεν προσφέρει τίποτε, ούτε καν ως
σύμβολο του έθνους, αφού είναι συνήθως ο εκλεκτός μιας πλαστής πλειοψηφίας
στη Βουλή. Δηλαδή, ο εκλεκτός του Πρωθυπουργού και όσων επηρεάζουν τον
Πρωθυπουργό. Αν εκλεγόταν κατευθείαν από την πραγματική πλειοψηφία του λαού,
έστω και στο ισχύον καθεστώς, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι, αν μη τι άλλο,
τουλάχιστον είναι σύμβολο.
Υπάρχει όμως και μια άλλη προβληματική. Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι μπορεί
κάποιος να εκλεγεί Πρωθυπουργός θεωρητικά αμέτρητες φορές, δημιουργεί το
ενδεχόμενο να οδηγήσει τον ίδιο σε προσωπικούς μικροϋπολογισμούς, σε
διασυνδέσεις με συμφέροντα ξένα προς εκείνα του λαού, αφού το πολιτικό
στοιχείο είναι αυτονομημένο από τα κοινωνικά συμφέροντα, σε συναλλαγές, σε
αποφυγή λήψης μέτρων που θα σήμαιναν πολιτικό κόστος κ.λπ. Δηλαδή, στην
ουσία, ένα πρόσωπο στον πρωθυπουργικό θώκο που συνεπαίρνεται από την έπαρση
της ισοβιότητας, συγκεντρώνει μεγάλες πιθανότητες να οδηγηθεί στην
κατάχρηση, στον αυταρχισμό και ίσως κάποια στιγμή και στο αδίκημα.
Δεν είναι δυνατόν να μας «βασανίζουν» με την πολιτική τους παρουσία, καθ'
όλη τη διάρκεια ενός αιώνα, περίπου, ορισμένα ονόματα και άτομα ορισμένων
οικογενειών. Πολλοί αναγνώστες έχουν ήδη συνειδητοποιήσει πως όταν
γεννήθηκαν, στην πολιτική σκηνή αυτού του τόπου «έπαιζαν» τα ίδια
πρόσωπα που εξακολουθούν να «παίζουν» και σήμερα, «λανσάροντας» «νέες
ιδέες», φιλοδοξώντας να μας οδηγήσουν μπροστά, όταν τα ίδια έχουν μείνει
πολύ πίσω σε κάποια παλαιοκομματικά «μοτίβα». Την ίδια στιγμή, άλλοι λαοί
έχουν αλλάξει, μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα, δεκάδες ηγέτες κι εκατοντάδες
διαφορετικά πολιτικά πρόσωπα. Αυτοί οι λαοί όμως προχωρούν, εμείς,
αντιθέτως, μένουμε στην υπανάπτυξη.
Κανένα, επομένως, πρόσωπο δεν επιτρέπεται να καταλαμβάνει το ανώτατο αξίωμα
του αρχηγού του κράτους (που θα εκλέγεται κατευθείαν από το λαό) πάνω από
δύο τετραετίες συνολικά.
Ο αρχηγός του κράτους να εκλέγεται κατευθείαν από το λαό
Έγινε ήδη κατανοητό πως το βιβλίο αυτό ως καλύτερη λύση για τα ελληνικά
δεδομένα, για την ελληνική κοινωνία, έτσι όπως την είδαμε, λαμβάνοντας υπόψη
και τις αρχέγονες ιστορικές δημοκρατικές καταβολές μας, προτείνει έναν τύπο
Προεδρικής Δημοκρατίας (με αντίστοιχη, φυσικά, κατάργηση της υπάρχουσας
Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας), με ενισχυμένο και ανεξάρτητο το Κοινοβούλιο,
σε συνδυασμό ταυτόχρονα και με μια αποκεντρωμένη και όσο το δυνατόν
περισσότερο άμεση δημοκρατία, στην οποία θα κυριαρχούν η αυτοαπόφαση και η
αυτοδιοίκηση. Μπορεί ειδικότερα αυτό το τελευταίο να φαίνεται ακατανόητο για
μία τόσο μικρή σε πληθυσμό χώρα, όμως, ωριμότερες σκέψεις θα καταλήξουν στο
ίδιο συμπέρασμα, αν υπολογίσουν σοβαρά την ιδιοσυγκρασία του Έλληνα και την
κοινωνική διάλυση που, αντί να τη θεραπεύσει, την επέτεινε ο
συγκεντρωτισμός.
Είδαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο πως η νομοθετική εξουσία θα πρέπει να είναι
ανεξάρτητη από την εκτελεστική εξουσία. Όμως και η εκτελεστική εξουσία, από
την πλευρά της, θα πρέπει να είναι έτσι συγκροτημένη, ώστε να διατηρεί μια
κάποια ανεξαρτησία απέναντι και σ' αυτήν τη νομοθετική εξουσία. Η θεσμική
και πραγματική ισορροπία δυνάμεων στην κορυφή και ο συγκερασμός των
αντίθετων απόψεων θα αποτελούν τον κανόνα και θα είναι οδηγός στην εθνική
μας πορεία.
Ο αρχηγός του κράτους και ταυτόχρονα αρχηγός της εκτελεστικής εξουσίας θα
πρέπει να εκλέγεται κατευθείαν από το λαό, με αντίστοιχη φυσικά κατάργηση
του θεσμού του Πρωθυπουργού. Η απόφαση της γνήσιας και όχι της πλαστής
πλειοψηφίας του ίδιου του λαού, που θα εκλέγει άμεσα το πρόσωπο που επιθυμεί
για κυβερνήτη, είναι η μόνη ισχυρή και αποδεκτή. Οποιοδήποτε άλλο τέχνασμα
είναι απατηλό. Επιπλέον, το ίδιο πρόσωπο θα έχει τη δυνατότητα μιας ακόμη
επανεκλογής, αν επιθυμεί να θέσει υποψηφιότητα. Δεν θα εξαρτάται ο αρχηγός
της εκτελεστικής εξουσίας από λαϊκούς αντιπροσώπους, αλλά ούτε θα διορίζει
λαϊκούς αντιπροσώπους.
Ο τρόπος και μόνον που θα εκλέγεται ο αρχηγός του κράτους, θα προσδίδει
ουσιαστικό περιεχόμενο στην έννοια της δημοκρατίας. Η αρχική εκλογή του μέσα
στο ίδιο του το κόμμα από όλα τα απλά μέλη της βάσης και στη συνέχεια η
εκλογή του από την πραγματική πλειοψηφία του λαού θα επιτρέπουν σε
εξαιρετικό βαθμό την πραγματική πολιτική παρέμβαση του κάθε πολίτη και την
ενστάλαξη στον τελευταίο της δημοκρατικής νοοτροπίας.
Ο Πρόεδρος της χώρας δεν θα έχει φυσικά το δικαίωμα να διαλύει τη Βουλή και
να προσφεύγει σε εκλογές όποτε αυτός κρίνει την εποχή κατάλληλη. Ούτε θα
παραιτείται όταν διαφωνεί με τη Βουλή ούτε θα διαλύεται η Βουλή. Όταν
προκύψει διαφωνία, θα πρέπει να αναζητηθεί οπωσδήποτε συμβιβαστική λύση,
διαφορετικά ο πραγματικά υπεύθυνος θα καταγγελθεί και θα εκτεθεί απέναντι
στο λαό.
Οι βουλευτές σε καμία περίπτωση δεν θα υπουργοποιούνται μέσα στην περίοδο
για την οποία εξελέγησαν. Έτσι, αφενός δεν θα έχουν στόχο, μέσω της εκλογής,
να γίνουν υπουργοί, αφού θα γνωρίζουν πως θα παραμείνουν βουλευτές για όλη
τη χρονική περίοδο για την οποία εξελέγησαν και αφετέρου δεν θα μπορούν να
εξοφλήσουν προεκλογικά «γραμμάτια». Η υπουργοποίηση θα ανήκει αποκλειστικά
στις ευθύνες του Προέδρου. Πρέπει να σημειωθεί εδώ με έμφαση ότι αφού οι
υπουργοί θα διορίζονται από τον εκάστοτε αρχηγό του κράτους και αφού η
θητεία τους θα είναι περιορισμένη, εξαρτώμενη από εκείνη του Προέδρου, η
οποία επίσης θα είναι περιορισμένη, και αφού δεν θα έχουν το πρόβλημα της
επανεκλογής, αυτό αυτομάτως θα έχει τα εξής αποτελέσματα: Αφ' ενός θα
οδηγήσει τους υπουργούς στο να εργάζονται απερίσπαστοι, χωρίς να υπολογίζουν
το πολιτικό κόστος και αφ' ετέρου αυτό θα σημάνει την αρχή για την οριστική
εξάλειψη του ρουσφετιού, αφού οι υπουργοί δεν θα είναι αναγκασμένοι να
υποκύπτουν σε αιτήματα τόσο των βουλευτών όσο και του κομματικού μηχανισμού
για ικανοποίηση ρουσφετολογικών αιτημάτων.
Μέσα στο προτεινόμενο πολιτειακό σύστημα καμία εξουσία -είτε αυτή είναι η
νομοθετική είτε η εκτελεστική είτε, τέλος, η δικαστική- δεν θα μπορεί να
επιβληθεί πάνω στις άλλες. Κοινός τόπος αναφοράς της πολιτικής στη χώρα μας
θα είναι η ισορροπία τόσο των τριών εξουσιών όσο και των κοινωνικών
δυνάμεων. Η προβλεπόμενη συνεργασία μεταξύ του αρχηγού του κράτους και του
Κοινοβουλίου, αλλά και οι δημοκρατικές διαδικασίες που θα διαχέουν ολόκληρο
τον κοινωνικό κορμό, θα μειώσουν τα συνειδησιακά κατάλοιπα αντιπαλότητας
μέσα στο λαό και θα ενισχύσουν τα ενωτικά στοιχεία, με αποτέλεσμα μια
δημοκρατικά συγκροτημένη και δυναμική κοινωνία.
Δεν θα είναι πλέον απαραίτητο ο εκλεγμένος αρχηγός του κράτους να ενισχύεται
οπωσδήποτε και από μια συμπολιτευόμενη πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο. Μπορεί
κάλλιστα η πλειοψηφία στο Κοινοβούλιο να μην ανήκει στο κόμμα που εξέλεξε
Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Στην περίπτωση αυτή θα φανεί η αξία του συστήματος
και θα λειτουργήσουν οι συμβιβαστικές λύσεις.
Είναι αλήθεια ότι το προεδρικό αξίωμα σε μια Προεδρική Δημοκρατία απαιτεί
ισχυρές προσωπικότητες. Αλλά αυτό δεν είναι επιλήψιμο, αντιθέτως είναι
επιβεβλημένο, όταν μάλιστα συνδυάζεται με την ασφαλιστική δικλίδα της
περιορισμένης επανεκλογής. Εξάλλου, όπως τονίστηκε κατ' επανάληψη, όλο το
οικοδόμημα του νέου πολιτικού συστήματος βασίζεται πάνω στην ανθρώπινη
προσωπικότητα και όχι σε απρόσωπες κατασκευές, τόσο στην κορυφή όσο και στη
βάση. Αποβλέπει στην ολοκλήρωση του ανθρώπου μέσα στην κοινωνική του ομάδα.
Απεχθάνεται τους τοποθετημένους ευνοούμενους ή παρασκηνιακά συμφωνημένους
«αχυράνθρωπους». Μόνον όταν από τη βάση μέχρι την κορυφή αρχίσουν να
βρίσκουν έκφραση οι ανθρώπινες αξίες, τότε μπορούμε να κάνουμε με σιγουριά
βήματα προς το μέλλον.